Bevorder de samenwerking tussen Defensie en de defensie-industrie

Tijd voor een andere route 

De nieuwe geopolitieke context en sociaaleconomische realiteit plaatsen Defensie en de defensie-industrie voor nieuwe gezamenlijke uitdagingen: afhankelijkheid van technologieontwikkeling, kritiek materieel en grondstoffen, schaarste aan technische profielen en beperkte logistieke capaciteit. Strategisch samenwerken dringt zich op om deze problemen aan te pakken.


Bestaande partnerships onderbenut

  • Vanaf 2025 voorziet de Defence, Industry & Research Strategy (DIRS) 1,8 miljard euro over een periode van 6 jaar. De strategie omvat 8 toepassingsgebieden en 8 technologische domeinen. De DIRS wordt mondjesmaat uitgerold, maar zonder rekening te houden met de soms heel specifieke competenties van de sector binnen een Europees en trans-Atlantisch kader.
  • Het Europees Defensiefonds (EDF) is een EU-fonds specifiek voor onderzoek en ontwikkeling binnen het defensiedomein. Het voorziet een budget van 7 miljard euro voor de periode 2021-2027. De industrie wordt niet betrokken bij de bepaling van nationale prioriteiten, noch bij het samenstellen van het werkprogramma.
  • Het programma Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic (DIANA) en de NATO Innovation Facility (NIF) gaan in 2023 van start.

Gebrek aan personeel en materieel

Onze defensie-industrie en Defensie zelf vissen in een kleine talentvijver van schaarse technische profielen. Daarbij komt dat Defensie bepaalde profielen suboptimaal inzet – zelfs voor niet-technische activiteiten – en steeds meer vertrouwt op de industrie om allerlei taken uit te voeren, inclusief operationele taken.

België en Europa hebben onvoldoende strijdkrachten en materieel om op te treden in extreme crisissituaties, zoals de Oekraïnecrisis heeft bewezen. We hebben ook niet de capaciteit om uitrusting te produceren. Met nieuwe mechanismen als de European Defence Industry Reinforcement through Common Procurement Act (EDIRPA) en het European Defence Investment Program (EDIP) wil de EU haar lidstaten motiveren om daar samen in te investeren. Alleen is de vraag wat ons ministerie van Defensie als kritiek operationeel materieel beschouwt en hoe ze de industrie daarvoor wil inschakelen. In tegenstelling tot andere landen, wordt de industrie nauwelijks betrokken bij het ontwerp van overheidsopdrachten.

Te strikte toepassing van de wetgeving rond overheidsopdrachten 

Europese richtlijnen over openbare aanbestedingen worden omgezet in nationale wetgeving van de lidstaten. Dit leidt tot verschillende interpretaties en toepassingen. Als de federale overheid of de deelstaten strenger willen zijn dan de Europese richtlijn (gold-plating), dan ontstaat er een concurrentieel nadeel en verzwakt ook het industriële potentieel ten dienste van de nationale veiligheid. 

De defensie-industrie bestempeld als onethische sector 

Met de EU Taxonomy-verordening wil de Unie haar economie duurzamer maken. Verschillende drukkingsgroepen roepen ethische bezwaren in om de defensie-industrie uit te sluiten van financiële producten. In afwachting van de EU-reglementering hanteert Febelfin al een duurzaamheidslabel voor Belgische banken, dat de ‘wapenindustrie’ – alle bedrijven die meer dan 5% van hun omzet halen uit defensieactiviteiten – automatisch uitsluit. 

Sommige banken gaan nog een stap verder en sluiten bijkomend ook bedrijven uit die commerciële relaties onderhouden met de defensie-industrie. In ons land hebben bedrijven in de defensiesector het dus steeds moeilijker om met Belgische banken te werken, zelfs voor projecten die de overheid meefinanciert. Ze moeten dus buitenlandse banken inschakelen aan hogere tarieven voor een aantal diensten (bv. bankgaranties, projectfinanciering). Deze situatie tast de concurrentiepositie aan van onze bedrijven en verzwakt het industriële potentieel ten dienste van de nationale veiligheid.


Roadmap naar duurzame welvaart

#1 Versterk de implementatie van de Defence, Industry & Research Strategy (DIRS) 

  • Versnel de uitvoering van programma’s voor capaciteitsontwikkeling en zorg voor financiering en projectmanagers. 
  • Bereid de prioriteiten en het werkprogramma van het EDF samen voor. 
  • Identificeer en benut de mogelijkheden die worden geboden door NAVO-programma’s en andere multinationale programma’s, met de nadruk op Europese vlaggenschipprogramma’s. 
  • Zorg voor een doeltreffende deelname van de Belgische industrie in Europese vlaggenschipprogramma’s, waaronder het Future Combat Air System (FCAS) en het Main Ground Combat System (MGCS). En dat zowel in de ontwikkelingsfase als in de productiefase, om het maximum te halen uit de technologische en industriële spin-offs. 

 

#2 Werk samen rond de uitwisseling van technische profielen tussen Defensie en de industrie 

  • Zorg dat profielen makkelijk kunnen overstappen van Defensie naar de defensie- industrie in functie van hun carrièrebehoeften. 
  • Maak een (tijdelijke) overstap mogelijk vanuit de industrie, in functie van specifieke behoeften maar zonder verlies van rechten of financiële voordelen. 

 

#3 Stel een plan en financiering op om kritiek materieel zo snel mogelijk beschikbaar te maken 

  • Bepaal welke diensten en operationele uitrusting essentieel zijn voor nationale autonomie. 
  • Leg de vereiste productie- en herstelcapaciteit vast, evenals de voorraadniveaus. 
  • Identificeer industriepartners en wijs hen productie-, herstel- en opslagfaciliteiten toe. 

 

#4 Maak werk van duidelijke en effectieve regelgeving 

Het doel: de defensie-industrie in staat stellen om in het kader van overheidsopdrachten haar capaciteit te ontwikkelen om de strijdkrachten op het gepaste niveau te ondersteunen (societal return) en gezamenlijke innovatieve aankopen mogelijk te maken.

 

#5 Creëer een gelijk speelveld voor concurrentie binnen het EU-kader voor ESG-criteria 

  • Neem de EU-bepalingen correct over en stop met gold-plating. 
  • Sluit – waar het van toepassing is – internationale overeenkomsten rond de omzetting van de EU-bepalingen, maar vooral binnen de context van multinationale projecten.

 

#6 Garandeer toegang tot financiële diensten en verzekeringen aan marktconforme voorwaarden 

  • In de regelgeving mag geen automatische link worden gelegd tussen de defensie- industrie en landen die de ESG-criteria niet respecteren. 
  • Verbied aan zowel financiële, private als publieke actoren (vb.: FPIM) het automatisch verband tussen defensie-industrie en landen die niet-ESG compliant zijn. 
  • Zet een systeem/fonds op dat de defensie-industrie toegang geeft tot financiële en verzekeringsdiensten tegen marktvoorwaarden, zolang de particuliere spelers in België blijven weigeren om deze diensten te leveren.

Technology for a better world 

Defensie raakt verschillende focuspunten in de duurzaamheidsstrategie van Agoria. Als technologische industrie willen we zoveel mogelijk toegevoegde waarde creëren voor de samenleving. Naast onze economische bijdrage aan de welvaart en tewerkstelling in België maximaliseren we ook onze maatschappelijke meerwaarde door bij te dragen aan de veiligheid van onze samenleving met technologische ontwikkelingen die ook hun toepassing vinden in de civiele wereld.

Lees onze aanbevelingen voor andere beleidsniveau's